Jinsi Iran inavyopendelea vita virefu kuliko kusitisha mapigano

Maafisa katika Jamhuri ya Kiislamu husisitiza kila mara kwamba Iran iko tayari kwa mzozo mrefu, na kwa ujumbe huu, wanajaribu kutoa taswira ya ustahimilivu na utayari wa vita virefu.

Ali Larijani, katibu wa Baraza Kuu la Usalama wa Kitaifa, alitangaza mnamo Machi 2 kwamba Iran ilikuwa ikijiandaa kwa mzozo mrefu, akisema: "Iran, tofauti na Marekani, imejiandaa kwa vita virefu." Pia aliondoa uwezekano wa mazungumzo.

Maafisa wa Jamhuri ya Kiislamu pia wamesema kwamba majibu ya Iran kuhusu "uchokozi" hayajawekwa tu kwa muda maalum, ikionesha kwamba mzozo huo unaweza kuendelea kwa miezi au hata zaidi.

"Hakika hatutafuti kusitisha mapigano," alisema Mohammad Baqer Qalibaf, spika wa bunge, mnamo Machi 8. "Lazima tumuadhibu mchokozi." Alisisitiza kwamba nchi hiyo inashiriki katika vita na Israel.

Brigedia Jenerali Reza Talaeinik, msemaji wa Wizara ya Ulinzi, pia alisema kwamba Iran inaweza kudumisha "ulinzi wa kushambulia" mara nyingi zaidi kuliko adui anavyotarajia. Aliongeza kuwa Iran imepunguza matumizi ya silaha zake makusudi, na kuokoa baadhi ya uwezo wa hali ya juu zaidi kwa hatua za baadaye badala ya kutumia uwezo wote kwa wakati mmoja.

Mkakati wa Iran ni upi?

Baadhi ya wachambuzi wanasema mbinu ya Iran inategemea mkakati wa kuzima, huku vikosi vya Iran vikirusha makombora mfulilizo na ndege zisizo na rubani kwenye malengo ya Israeli na maslahi ya kijeshi ya Marekani katika eneo hilo.

Mashambulizi haya yanatimiza malengo kadhaa. Kwanza, yanalazimisha mifumo ya ulinzi wa anga ya Marekani na Israel ili kuzuia makombora yanayoingia.

Mifumo kama Patriot na THAAD imeendelea kiteknolojia, lakini ni ghali sana, ni kubwa zaidi kuliko kombora au ndege zisizo na rubani zinazoharibiwa.

Pili, mashambulizi endelevu yanaweza kupunguza akiba ya makombora ya kuzuia makombora, vifaa, na utayari wa kijeshi wa nchi hiyo.

Kulingana na Washington Post, vikosi vya Marekani vilivyoshiriki katika vita hivyo vilitumia silaha za usahihi na makombora ya ulinzi wa anga kwa kwa haraka katika wiki ya kwanza ya operesheni pekee. Wachambuzi wengine wanasema kiasi kikubwa cha matumizi ya silaha kinafichua "udhaifu katika mnyororo wa usambazaji."

Maafisa wa Iran wamesema vifaa vyao vya silaha ni imara zaidi na vikosi vya kijeshi vinaweza "kuendelea na vita vikali kwa takribani miezi sita kwa kasi ya sasa."

Makamanda kadhaa pia wamesema kwamba uzalishaji wa makombora unafanywa ndani kabisa, na kwa maeneo mengi ya uzalishaji na akiba kubwa, Iran inaweza kuendeleza mashambulizi kwa muda mrefu.

Baada ya Vita vya Iran-Iraq katika miaka ya 1980, Iran iliwekeza sana katika vita visivyo na ulinganifu. Mbinu hii inazingatia zana ambazo zinaweza kutoa changamoto kwa majeshi yenye nguvu zaidi bila kutegemea ukuu wa jadi wa uwanja wa vita. Lengo si lazima kumshinda adui mwenye nguvu zaidi moja kwa moja, bali ni kufanya mgogoro wowote wa kijeshi kuwa wa gharama kubwa, mrefu, na usiotabirika.

Je, matokeo ya kiuchumi ni yapi?

Mgogoro wa muda mrefu unaweza kuwa na athari kubwa za kiuchumi, ndani ya Iran na kimataifa.

Usumbufu mkubwa katika usambazaji wa nishati katika eneo hilo unahatarisha kupanda kwa bei duniani kwa watumiaji na biashara. Ingawa karibu theluthi moja ya mafuta duniani hupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, safari za meli katika njia nyembamba ya maji imesimamishwa karibu zaidi ya wiki moja baada ya vita kuanza.

Tangu kuanza kwa mzozo huo, wasiwasi wa usalama na kufungwa kwa anga pia vimeathiri njia za biashara katika eneo hilo.

Ndani ya Iran, uchumi pia uko chini ya shinikizo. Uchumi, uliodhoofishwa na miaka ya vikwazo vya kimataifa, sasa uko chini ya shinikizo la ziada kutokana na kuongezeka kwa matumizi ya kijeshi, kutokuwa na utulivu wa sarafu, na kuvurugika kwa biashara na huduma wakati wa vita. Wachambuzi wanaonya kwamba kuendelea kwa mzozo kunaweza kusababisha kushuka kwa uchumi na machafuko ya ndani, na kutishia utulivu wa nchi.

Mamlaka ya Iran yametoa ushiriki wa raia katika ulinzi na uhamasishaji wakati wa vita kama jukumu la kitaifa, huku wakati huo huo ikijaribu kudumisha usaidizi wa ndani.

Hatari za kisiasa ni zipi?

Kadiri mzozo unavyoendelea kwa muda mrefu, ndivyo hatari za kisiasa kwa pande zote zinavyoongezeka.

Nchi katika eneo hilo, haswa katika Ghuba ya Uajemi, ambapo Iran inasema inalenga "mali na kambi za uchokozi," zimeelezea wasiwasi kuhusu uwezekano wa vita vikubwa na msukosuko wa kiuchumi, na baadhi wametaka kuanza tena kwa juhudi za kidiplomasia.

Wakati huo huo, migogoro inayoendelea inaweza kubadilisha muundo wa miungano ya kikanda na kugeuza nchi jirani kuwa wapinzani wa Iran.

Kwa Iran, kuendelea na vita kunamaanisha kusawazisha mkakati wa kijeshi, ustahimilivu wa kiuchumi, na utulivu wa ndani. Kwa upande mwingine, changamoto kwa Marekani na Israel inaweza kuwa kudumisha shughuli za kijeshi huku ikisimamia gharama za kifedha, kisiasa, na kimkakati za kimataifa za vita vya kushuka kwa uchumi.